Nadgodziny w 2026 – Czy Są Obowiązkowe?

Czy wiesz, że według artykułu 151 Kodeksu pracy pracodawca może zlecić nie więcej niż 150 nadgodzin w ciągu roku?

Kwestie dotyczące pracy w godzinach nadliczbowych są dokładnie uregulowane. Dlatego też pracodawca nie zawsze może oczekiwać wykonywania obowiązków poza czasem przewidzianym w etacie.

Kiedy nadgodziny są obowiązkowe? Kto może odmówić pracy w godzinach nadliczbowych? Odpowiedź znajdziesz poniżej.

Czym są nadgodziny w świetle prawa?

Zgodnie z zasadami prawa pracy nadgodziny to praca wykonywana ponad normy czasowe obowiązujące pracownika.

W polskim systemie zwykle mówimy o następujących normach czasowych:

• 8 godzin na dobę (chyba, że system pracy firmy przewiduje inny dobowy wymiar czasu pracy),
• 40 godzin tygodniowo w przyjętym okresie rozliczeniowym.

A więc, jeśli pracownik pracuje 5 dni w tygodniu po 8 godzin, ale ze względu na potrzeby pracodawcy będzie on w pracy jeden dzień dłużej, to wypracował godziny nadliczbowe.

Czy nadgodziny są obowiązkowe?

Zgodnie z artykułem 151 Kodeksu pracy, który reguluje kwestię nadgodzin w przypadku umowy o pracę, pracodawca może zlecić pracę w dodatkowych godzinach tylko w dwóch sytuacjach.

Kiedy:

• konieczne jest przeprowadzenie akcji ratowniczej w celu ochrony życia, zdrowia, mienia, środowiska lub usunięcie awarii,
• szczególne potrzeby pracodawcy, np. konieczność realizacji pilnego zlecenia lub też nagłe zwiększenie produkcji, sprawiają, że brak mu rąk do pracy.

W takich przypadkach pracownik ma obowiązek wykonać polecenie pracodawcy, nawet jeśli oznacza to pracę po godzinach. Odmowa pracy w nadgodzinach może zostać uznana za naruszenie. A to w skrajnych przypadkach może prowadzić nawet do rozwiązania umowy o pracę.

Kiedy można odmówić nadgodzin?

Dokładniej odpowiedzieć na pytanie, czy nadgodziny są obowiązkowe, należy dokładniej przyjrzeć się przepisom prawa pracy. Istnieją bowiem sytuacje, kiedy pracownik może odmówić wykonywania swoich obowiązków w godzinach nadliczbowych.

Czy istnieją limity nadgodzin?

Pierwszą ważną kwestią jest fakt, że Kodeks pracy przewiduje limit nadgodzin, które może przepracować pracownik. Stanowi on 150 godzin na jednego pracownika w roku kalendarzowym. Przekroczenie tego limitu przez pracodawcę może wiązać się z nałożeniem na niego sankcji przez Państwową Inspekcję Pracy.

Pamiętaj jednak, że jeśli w regulaminie pracy, układzie zbiorowym lub w umowie o pracę zamieszczono stosowny zapis, limit nadgodzin może zostać zwiększony.

Nadgodziny a zadaniowy tryb pracy

Sprawa może się komplikować przy zadaniowym trybie pracy. Stanowi on kamuflaż dla nadgodzin. Pracodawcy zlecają ogromną liczbę zadań, którą nie sposób zrealizować w 8-godzinnym trybie pracy.

Jednak jak zauważa doktor Grzegorz Ilnicki, adwokat specjalizujący się w prawie pracy:

“Jeśli wymiar powierzanych zadań nie pozwala na ich realizację w czasie 8 godzin dziennie, pracownik zadaniowy ma prawo do dodatkowego wynagrodzenia. Co więcej, ciężar dowodu w zakresie tego, że wymiar tych zadań jest możliwy do udźwignięcia w normalnym czasie pracy – spoczywa na pracodawcy, a nie na pracowniku.”

Dlatego też rolą pracodawcy jest zlecenie takiej ilości zadań, by osoba zatrudniona była w stanie ją wykonać w ramach wymiaru czasu pracy.

Kto może odmówić nadgodzin w pracy?

Niektórzy pracownicy są chronieni przed obowiązkiem pracy w godzinach nadliczbowych.

W przypadku umowy o pracę w nadgodzinach nie mogą pracować:

• kobiety w ciąży,
• osoby z orzeczeniem o niepełnosprawności,
• pracownicy młodociani,
• osoby, które przekroczyły limit nadgodzin.

Kim są pracownicy młodociani?

Według artykułu 190 § 1 Kodeksu pracy pracownik młodociany to osoba między 15 a 18 rokiem życia. Pracodawcy zatrudniający takie osoby muszą przestrzegać szczególnych regulacji. Na przykład niepełnoletni zatrudniony musi mieć ukończoną ósmą klasę szkoły podstawowej, nie może pracować w porze nocnej ani w godzinach nadliczbowych.

Czy można odmówić nadgodzin w szczególnych sytuacjach?

W szczególnych okolicznościach można odmówić nadgodzin. Odmowa musi być jednak dobrze uzasadniona. Podstawą do tego może być np. konieczność opieki nad małym dzieckiem lub innym członkiem rodziny albo poważne przeciwskazania zdrowotne.

Innym powodem do odmowy nadgodzin jest zlecanie ich, kiedy nie zachodzą przesłanki wskazane we wspomnianym już przeze mnie artykule 151 Kodeksu pracy. Wtedy pracownik bez obaw może odmówić pozostania w pracy, powołując się na brak podstawy prawnej.

Jak formalnie odmówić nadgodzin?

Z doświadczenia wiem, że w sytuacji odmowy nadgodzin, najlepiej zrobić to na piśmie (np. w formie e-maila). Taki dokument powinien być krótki i rzeczowy. Nie zapomnij także opatrzyć go w konkretne daty oraz ogólne uzasadnienie odmowy — bez ujawniania osobistych szczegółów.

Pracodawca nie może karać pracownika za uzasadnioną odmowę. A w przypadku sporu, kiedy sprawa trafiłaby do sądu, taki dokument stanowi ochronę pracownika przed konsekwencjami.

Pamiętaj, że taki e-mail powinien mieć odpowiednią formę i być zgodny z zasadami savoir-vivre. Nawet jeśli niedbałość wiadomości nie zaszkodzi sprawie, to będzie to źle świadczyło o Tobie.

Jeżeli pisanie tego typu tekstów sprawia Ci trudność, przejrzyj bogatą ofertę kursów Krajowego Centrum Edukacyjnego. Znajdziesz tam wiele szkoleń, dzięki którym możesz nauczyć się np. skutecznej komunikacji czy też efektywnej autoprezentacji.

Czy nadgodziny są płatne? Zasady wypłacania wynagrodzeń

Wynagrodzenie za nadgodzinę składa się z normalnego wynagrodzenia (np. stawki godzinowej) i dodatku. Wysokość dodatku z kolei zależy od charakteru godziny nadliczbowej.

Jeśli pracownik pracuje ponad normę dobową w dni robocze, do każdej nadgodziny przysługuje mu dodatek wysokości 50% stawki godzinowej. Z kolei, jeśli osoba zatrudniona wykonuje swoje obowiązki w godzinach nadliczbowych w dni wolne od pracy (np. niedziele i święta) lub w nocy, przysługuje mu 100% dodatku.

Jak rozliczyć nadgodziny? — przykład

Dla przykładu przyjmijmy, że pracownik zarabia minimalną pensję krajową, która w 2025 wynosi 4806 zł brutto. To daje ok. 28,95 zł brutto stawki godzinowej przy 166 godzinach miesięcznie. A więc za nadgodzinę przepracowaną w dniach roboczych powinien dostać ok. 43,43 zł. Natomiast, jeśli przyjdzie do pracy w niedzielę lub inny wolny dzień powinien za jedną godzinę nadliczbową otrzymać 57,90 zł.

Co warto wiedzieć o nadgodzinach w praktyce? Pytania i odpowiedzi

Już wiesz, czy nadgodziny są obowiązkowe i w jakich sytuacjach można ich odmówić. Teraz odpowiem na 4 konkretne pytania, które dotyczą praktycznych problemów i wątpliwości związanych z nadgodzinami.

1. Czym się różni nadgodzina od godziny nadliczbowej?

W języku potocznym “godzina nadliczbowa” i “nadgodzina” to synonimy. Dlatego, aby ułatwić odbiór, używam obu tych terminów. Różnice znaczeniowe pojawiają się dopiero na poziomie języka specjalistycznego.

Czym jest godzina nadliczbowa?

To termin pojawiający się w Kodeksie pracy. Oznacza czas pracy przekraczający normy dobowe lub tygodniowe. A więc jeśli Twoją normą dobową jest 8 godzin pracy, to 9 i każda kolejna godzina będzie godziną nadliczbową.

Czym nadgodzina różni się od godziny nadliczbowej w świetle prawa?

Nadgodzina to pojęcie potoczne, które odnosi się do czasu pracy wykonywanej ponad ustalony grafik lub wymiar etatu. U pracownika zatrudnionego w niepełnym wymiarze (np. na półetatu) nie każda dodatkowa godzina będzie godziną nadliczbową, ponieważ nie przekracza on norm dziennych albo tygodniowych.

Mimo to sposób rozliczania zarówno godzin nadliczbowych, jak i nadgodzin pozostaje podobny.

2. Jak udowodnić niepłatne nadgodziny?

Niestety w systemach, w których trudno udowodnić, że pracownik wypracował nadgodziny, bardzo często łamane jest prawo pracy, a godziny nadliczbowe nie są należycie wypłacane.

Pokazała to, chociażby poruszona przez m.in. Mateusza Pilicha — adwokata i adiunkta Uniwersytetu Warszawskiego — głośna sprawa nauczycielki, która w sądzie walczyła o wypłatę należnych nadgodzin.

Jeśli masz normowany czas pracy, najlepszym dowodem będzie ewidencja czasu pracy.

Czym jest ewidencja czasu pracy?

To lista, w której odnotowane są dokładne godziny czasu pracy pracownika. Obowiązkiem pracodawcy jest jej rzetelne prowadzenie już od momentu zatrudnienia pierwszego pracownika, ponieważ na tej podstawie wyliczane są wynagrodzenia.

Inne dowody

Dowodem pracy w nieodpłatnych nadgodzinach mogą być także:

• korespondencje e-mail,
• potwierdzenia logowania do systemów firmowych (szczególnie istotne przy zadaniowym trybie pracy lub pracy zdalnej),
• zeznania współpracowników,
• nagrania z monitoringu.

Pamiętaj, im więcej dowodów przedstawisz, że faktycznie wykonywałeś obowiązki w godzinach nadliczbowych, tym większa szansa na uznanie Twoich roszczeń przez sąd.

3. Czy nadgodziny w sobotę są podwójnie płatne?

Zależy, w jaki sposób czas pracy organizuje firma. Jeśli jest to dzień wolny wynikający z pięciodniowego tygodnia pracy, to za sobotę pracodawca powinien zaoferować Ci wolne w innym terminie lub doliczyć 100% dodatku za przepracowane w tym dniu godziny.

Natomiast, kiedy firma organizuje czas pracy, w taki sposób, że soboty traktowane są jako dni robocze, za nadgodziny wykonane tego dnia przysługuje Ci dodatek wysokości 50% lub wypracowane godziny wolnego do odebrania.

4. Co grozi pracodawcy za nieprawidłowe rozliczanie godzin ponadwymiarowych?

Nieprawidłowości w rozliczaniu nadgodzin lub ewidencjonowaniu są pogwałceniem praw pracownika. W takim przypadku na mocy artykułu 281 punktu 5 Kodeksu pracy Państwowa Inspekcja Pracy może nałożyć na pracodawcę karę grzywny, która wynosi od 1000 zł do nawet 30 000 zł.

Natomiast, kiedy naruszenia są rażące lub powtarzają się notorycznie, może dojść do kontroli prokuratora, a pracownik będzie mógł dochodzić swoich roszczeń w sądzie pracy.

Warto też zaznaczyć, że pracownik może odebrać czas wolny w zamian za nadgodziny. W takim przypadku dodatki mu nie przysługują.

Nadgodziny – podsumowanie

Pracodawca ma prawo zlecić pracę ponad etat tylko w dwóch przypadkach, kiedy:

• konieczne jest przeprowadzenie akcji ratowniczej,
• zajdzie szczególna potrzeba ze strony pracodawcy.

Nie każdy jednak podlega temu obowiązkowi.

Pracować w godzinach nadliczbowych nie mogą:

• osoby z orzeczeniem o niepełnosprawności,
• kobiety w ciąży,
• młodociani pracownicy,
• osoby, które przekroczyły ustalony limit nadgodzin.

Oprócz tego pracownik może odmówić dodatkowej pracy, kiedy on sam znajdzie się w szczególnej sytuacji. Jednak taką odmowę najlepiej sporządzić na piśmie, by mieć stosowny dokument w razie sporu. Pracodawca bowiem nie może karać za uzasadnioną odmowę.

Pamiętaj, że nadgodziny są inaczej rozliczane niż godziny etatowe. W zależności od charakteru do każdej z nich naliczany powinien być dodatek wysokości 50% lub 100% albo też możliwość odebrania wolnego w innym terminie.

Zastanawiasz się, czy Twoje nadgodziny są wypłacane zgodnie z obowiązującymi przepisami? A może masz wątpliwości, czy działania Twoich pracowników lub Twojego pracodawcy nie naruszają zasad prawa? Rozważ zapisanie się na kompleksowe szkolenie z prawa pracy, dzięki któremu zdobędziesz wszystkie niezbędne informacje.

Na koniec, polecam Ci także wpis, w którym opisano, jak napisać skuteczne ogłoszenie o pracę. Powyższy artykuł nie stanowi porady prawnej.