Według danych GUS, w II kwartale 2025 roku w Polsce pracowało ponad 17,19 miliona osób.
Ale jak w gąszczu dostępnych form prawnych znaleźć tę, która najlepiej zabezpieczy Twoje plany na rozwój kariery?
W tym przewodniku poznasz, jakie są umowy o pracę w Polsce, czym się różnią i którą wybrać w Twojej sytuacji.
Jakie są podstawowe rodzaje umów o pracę w Polsce?
Zacznijmy od tego, co to jest umowa o pracę? Umowa o pracę to porozumienie między pracodawcą a pracownikiem, które pisemnie określa warunki zatrudnienia oraz prawa i obowiązki obu stron. To umowa o pracę właśnie daje Ci ochronę przed nadużyciami w postaci przepisów Kodeksu pracy.
Podstawą w naszym kraju są 4 rodzaje umów o pracy:
- na okres próbny – służy do wzajemnej weryfikacji pracodawcy i pracownika przed dłuższą współpracą,
- na czas określony – charakteryzuje się ustalonym z górę czasu,
- na czas nieokreślony – to bezterminowa i tym samym najbardziej stabilna forma zatrudnienia,
- na zastępstwo – to umowa, która służy do zatrudnienia osoby, która ma zastąpić czasowo nieobecnego pracownika.
Więcej na temat konkretnych artykułów opisujących te umowy znajdziesz w Kodeksie pracy.
Czym różnią się poszczególne rodzaje umów o pracę?
W II kwartale 2025 r. 58,3% Polaków w wieku 15-89 lat było aktywnych zawodowo (dane Głównego Urzędu Statystycznego). To ponad połowa społeczeństwa! Dlatego polecam Ci pamiętać, że na rynku funkcjonują różne rodzaje umów o pracę, a wybór ma ogromny wpływ na Twoją karierę.
A z własnego doświadczenia uprzedzam Cię, że nie ma nic złego w chęci znalezienia umowy o pracę na czas określony czy nieokreślony. Każda umowa jest stworzona do innego celu i oferuje inny poziom stabilności. Poniżej wstawiłam tabelę, która w przejrzysty sposób podpowie Ci, jakie są różnica pomiędzy rodzajami omówi o pracę.
Tabela – umowy o pracę rodzaje
| Cecha / rodzaj umowy | Okres próbny | Czas określony | Czas nieokreślony | Na zastępstwo |
| Maksymalny czas trwania | 3 miesiące | 33 miesiące lub 3 umowy (limit) | Bezterminowo | Do powrotu zastępowanego pracownika |
| Okres wypowiedzenia | 3 dni rob. do 2 tyg. (zależne od długości umowy) | 2 tyg. (poniżej 6 m-cy) / 1 mies. (6 m-cy – 3 lata) / 3 mies. (pow. 3 lat) | 2 tyg. / 1 mies. / 3 mies. (zależne od stażu pracy u danego pracodawcy) | 3 dni robocze (na zasadach jak okres próbny do 3 miesięcy) |
| Prawo do urlopu | Tak (proporcjonalnie do czasu trwania umowy) | Tak (pełne uprawnienia) | Tak (pełne uprawnienia) | Tak (pełne uprawnienia) |
| Składki ZUS | Tak (pełne na ubezp. społ. i zdrowotne) | Tak (pełne na ubezp. społ. i zdrowotne) | Tak (pełne na ubezp. społ. i zdrowotne) | Tak (pełne na ubezp. społ. i zdrowotne) |
| Ochrona przed zwolnieniem | Niska | Średnia (po 6 miesiącach zatrudnienia) | Wysoka (konieczność podania przyczyny, konsultacje związkowe) | Niska (związana z powrotem zastępowanego) |
| Prawo do odprawy | Nie | Tak (po przekroczeniu stażu pracy min. 2 lata) | Tak (w przypadku zwolnień grupowych) | Nie (związana z naturalnym zakończeniem celu) |
Tutaj skupiłam się na najważniejszych informacjach, ale szczegółowe informacje o stawkach składek ZUS, które są takie same dla wszystkich umów o pracę, znajdziesz na stronie ZUS.
Na pewno jeśli zależy Ci na stabilnej pracy warto zwiększać swoje kompetencje, co możesz zrobić zaglądając na bloga i kursy naszego KCE.
Umowa o pracę na okres próbny – kto powinien ją wybrać?
Umowa na okres próbny to rodzaj umowy zawierany na początku zatrudnienia, który pozwala zarówno pracodawcy, jak i pracownikowi sprawdzić, czy współpraca się układa.
Umowa na okres próbny to umowa zawierana maksymalnie na 3 miesiące, której celem jest wzajemna weryfikacja oczekiwań pracodawcy i pracownika.
W ostatnich latach umowa ta została odświeżona prawnie (kwiecień 2025), dzięki czemu, jak wspomina Roksana Gawrońska, wieloletnia prawniczka oraz mediatorka w Sądzie Okręgowym w Radomiu:
“Nowelizacja kodeksu pracy z całą pewnością uniemożliwiła pracodawcy dotychczasową swobodę w zakresie kształtowania długości okresu próbnego”.
Umowa ta charakteryzuje się:
- limitem czasowym (3 miesiące),
- możliwością ponowienia na tym samym stanowisku, ale jeśli ma on być zatrudniony do wykonywania innego rodzaju pracy.
- okresem wypowiedzenia zależnym od długości, na jaką umowa została zawarta ( 3 dni robocze – jeśli umowa jest krótsza niż 2 tygodnie, 1 tydzień – jeśli umowa jest na 2 tygodnie lub dłużej, 2 tygodnie – jeśli umowa jest na 3 miesiące)
- pełnymi składkami ZUS,
- proporcjonalnym urlopen wypoczynkowym (20 lub 26 dni/12 miesięcy, czyli ok. 1,66 dnia na każdy przepracowany miesiąc),
- prawem do L4.
Praktyczny przykład zastosowania umowy na okres próbny
Wyobraź sobie, że Ania dostała ofertę pracy jako specjalistka marketingu. Przed podpisaniem umowy na stałe, pracodawca proponuje jej 3-miesięczny okres próbny, podczas którego obie strony mogą ocenić współpracę, sprawdzić dopasowanie do kultury organizacji, pracy w zespole i wzajemne oczekiwania. Daje to Ani czas na opanowanie skutecznej komunikacji w nowym miejscu pracy i upewnienie się, że stanowisko jej odpowiada.
Umowa o pracę na czas określony – kiedy warto ją wybrać?
Umowa na czas określony to forma zatrudnienia zawierana na konkretny, z góry ustalony okres, idealnie sprawdzająca się w projektach czasowych lub sezonowej pracy. Umowa na czas określony to umowa zawierana na maksymalnie 33 miesiące, po przekroczeniu których automatycznie przekształca się w umowę na czas nieokreślony. W trakcie trwania tej umowy pracownik ma takie same uprawnienia jak pracownik na czas nieokreślony, w tym prawo do pełnego urlopu i pełnych składek ZUS.
Przykład umowy na czas określony z życia
Wyobraź sobie, że masz znajomego, który pracuje jako programista w projekcie trwającym 18 miesięcy. To właśnie umowa na czas określony daje mu pełne uprawnienia pracownicze, a pracodawcy elastyczność związaną z czasowym charakterem projektu.
Może on spokojnie skoncentrować się na efektywnej współpracy projektowej, wiedząc, że ma gwarancję pracy na cały czas trwania zadania. Podobnie jest z pracą w różnego rodzaju projektach (możesz sprawdzić, jakie elementy decydują o ich sukcesie).
Umowa o pracę na czas nieokreślony, czy to najbezpieczniejsza forma zatrudnienia?
Umowa na czas nieokreślony to najbardziej stabilna forma zatrudnienia w Polsce. Zapewnia najsilniejszą ochronę prawną i pełne uprawnienia pracownicze bez limitu czasowego. Umowa na czas nieokreślony to bezterminowa umowa o pracę, która obowiązuje do momentu jej wypowiedzenia przez którąś ze stron lub rozwiązania za porozumieniem.
Kluczowe zalety umowy na czas nieokreślony:
- brak ograniczenia czasowego,
- wysoka ochrona – Twój pracodawca musi podać konkretną i uzasadnioną przyczynę wypowiedzenia umowy oraz skonsultować ten zamiar ze związkami zawodowymi (o ile w ogóle działają w firmie),
- okres wypowiedzenia jest uzależniony od stażu pracy u danego pracodawcy i wynosi od 2 tygodni do 3 miesięcy.
To umowa, dzięki której najłatwiej jest uzyskać np. kredyt na remont – to nie tylko stabilność finansowa, ale i dłuższe okresy wypowiedzenia, co jest kluczowe przy zaciąganiu kredytu hipotecznego i planowania swojej przyszłości.
Umowa na zastępstwo – czym się wyróżnia?
Umowa na zastępstwo to specyficzny rodzaj umowy zawierany w celu zastąpienia pracownika czasowo nieobecnego, trwający do momentu jego powrotu do pracy.
“Umowa na zastępstwo wydaje się prostym rozwiązaniem. Pracodawca zatrudnia nowego pracownika na czas określony, aby zastąpić innego pracownika w czasie jego usprawiedliwionej nieobecności”.
Jak tłumaczy Anna Bloch-Kurzyńska, prawnik w Raczkowski, jednej z najlepszej kancelarii prawa HR w Europie.
Warto pamiętać, że koniec tego typu umowy wyznacza powrót zastępowanego pracownika do pracy (np. z urlopu macierzyńskiego, wychowawczego, długotrwałej choroby). Ponadto cechuje się pełnymi uprawnieniami Kodeksu pracy i krótkim, 3 dniowym okresem wypowiedzenia – niezależnie od długości trwania umowy.
Którą umowę o pracę wybrać?
Jak podają najnowsze dane Business Insider, rośnie ilość wykwalifikowanych specjalistów, dla których nie ma miejsc do pracy – w pierwszej połowie 2025 w urzędach pracy zarejestrowano 66,4 tys. specjalistów, na których czekało jedynie tylko 23,9 tys. ofert.
Dlatego pamiętaj, że wybór rodzaju umowy o pracę powinien wynikać z Twojej sytuacji zawodowej i życiowej:
- pierwsza praca (lub świeży absolwent) – jeśli jesteś absolwentem i dostajesz pierwszą ofertę pracy, naturalnym etapem wzajemnego poznania jest umowa na okres próbny (3 miesiące),
- zmiana branży (lub nowe stanowisko) – tak jak w przypadku absolwenta, akceptacja okresu próbnego jest uzasadniona. To czas na weryfikację, czy nowa rola jest tym, czego szukasz,
- praca tymczasowa (sezonowa czy projektowa) – w przypadku pracy ograniczonej czasowo (np. zbiory, projekt marketingowy na 12 miesięcy), umowa na czas określony lub, w przypadku zastępstwa, umowa na zastępstwo, jest najbardziej odpowiednia. Daje Ci pełne uprawnienia pracownicze, ale jasno określa ramy czasowe współpracy,
- praca na stałe – jeśli szukasz stabilności, planujesz kredyt hipoteczny, lub po prostu chcesz najwyższej możliwej ochrony prawnej, umowa na czas nieokreślony jest dla Ciebie. To złoty standard, który daje najlepszą pozycję do planowania życia zawodowego i prywatnego.
A jeśli martwisz się dostaniem pracy, sprawdź, jak stworzyć dobre CV.
Rodzaje umowy o pracę – najczęściej zadawane pytania
Praca bez żadnej umowy jest nie tylko nielegalna, ale i pozbawia Cię wszystkich uprawnień, w tym składek ZUS, prawa do urlopu czy ochrony przed wypadkami. W tym segmencie opisałam najważniejsze aspekty rodzajów umów o pracę.
1. Ile można mieć umów o pracę na czas określony?
Można zawrzeć maksymalnie 3 umowy na czas określony z jednym pracodawcą. Czwarta umowa musi być zawarta na czas nieokreślony.
2. Czy umowa o pracę musi być na piśmie?
Tak, chociaż dopuszczalne jest zawarcie umowy ustnie, pracodawca ma obowiązek potwierdzić pracownikowi na piśmie ustalenia dotyczące warunków umowy najpóźniej w dniu rozpoczęcia pracy. A jeśli chcesz nauczyć się świetnego prowadzenia rozmów, sprawdź te 10 cech dobrego negocjatora.
3. Czy mogę mieć dwie umowy o pracę jednocześnie?
Tak, możesz mieć dwie umowy o pracę jednocześnie, o ile czas pracy na obu umowach nie narusza przepisów o odpoczynku dobowym i tygodniowym. Pracodawcy muszą być o tym poinformowani (szczególnie jeśli występuje zakaz konkurencji).
4. Czy na umowie na okres próbny przysługuje urlop?
Tak. Na umowie na okres próbny pracownik ma prawo do proporcjonalnego urlopu wypoczynkowego, naliczanego za każdy miesiąc pracy.
Czym wyróżniają się rodzaje umów o pracę w Polsce? Najważniejsze wnioski
W Polsce funkcjonują cztery rodzaje umów o pracę, na:
- okres próbny,
- czas określony,
- czas nieokreślony
- i zastępstwo.
Zdecydowanie polecam Ci przed podpisaniem każdej umowy należy dokładnie sprawdzić jej treść, okresy wypowiedzenia i warunki zatrudnienia.
A jeśli chcesz poznać wszystkie niuanse zatrudnienia i stać się ekspertem w zakresie relacji pracodawca-pracownik zapisz się na nasze szkolenie z prawa pracy, które wyposaży Cię w praktyczną wiedzę przydatną w codziennej pracy i karierze! Dodatkowo możesz zerknąć na wpis na temat zasad prowadzenia skutecznej negocjacji w praktyce.
