Ćwiczenie improwizacji może istotnie zredukować poziom stresu przed wystąpieniami publicznymi — dowodzą naukowcy w artykule “The influence of improvisation activities on speaking confidence of EFL student teachers”.
Nie lubisz występować publicznie? Obawiasz się niekontrolowanych pytań ze strony publiczności? A może masz wrażenie, że nie jesteś wystarczająco przygotowany? Pomóc może ćwiczenie mówienia bez przygotowania.
Przeczytaj ten artykuł i sprawdź, co to jest improwizacja i jak się jej nauczyć.
Improwizacja – co to?
Improwizacja to umiejętność tworzenia wypowiedzi, działań lub reakcji bez uprzedniego przygotowania. Oznacza to, że jeśli nie przygotujesz się do wystąpienia publicznego, będziesz umieć mówić z sensem, Twój wywód będzie logiczny i zrozumiały dla publiczności.
Improwizacja to trudna sztuka dowodząca wysokich kompetencji językowych i społecznych. Najwięksi polscy poeci, tacy jak Adam Mickiewicz czy Juliusz Słowacki improwizowali poezję, by nie tylko zabawić towarzystwo, ale dowieść mistrzowskiego poziomu swoich umiejętności oraz wyjątkowego talentu.
Co więcej, dobre wystąpienie bez przygotowania wymaga także pewności siebie, szerokiej wiedzy, doświadczenia, elastyczności oraz umiejętności obserwacji otoczenia. Dzięki temu będziesz w stanie ułożyć spójną wypowiedź tu i teraz, która naprawdę spodoba się publiczności.
Dlaczego warto się nauczyć improwizować?
Czasami mimo doskonałego przygotowania, przemyślanej prezentacji zrobionej w najlepszym programie do slajdów, pojawiają się sytuacje nieprzewidziane — coś się przedłuży i pojawi się presja czasu, zmieni się temat lub ktoś zada nieoczekiwane pytanie. Dane opublikowane w artykule 31 Fear Of Public Speaking Statistic wskazują, że 90% z nas czuje niepokój przed wystąpieniami publicznymi, który wynika z poczucia niedostatecznego przygotowania lub jego braku.
Strach ten można zredukować, ćwicząc improwizację, czego dowodzą badania opublikowane w artykule “The influence of improvisation activities on speaking confidence of EFL student teachers”. Naukowcy dowiedli, że osoby, które przeszły trening improwizacji są bardziej zrelaksowane i odczuwają niższy poziom stresu podczas wystąpienia na scenie. Dzieje się tak, ponieważ umiejętność improwizacji pozwala spokojnie i pewnie reagować na wszelkie nieplanowane sytuacje.
Inne korzyści
Umiejętność tworzenia spontanicznych wypowiedzi wzmocni Twoje relacje z odbiorcami. Sprawia, że nie masz potrzeby trzymania się sztywnego scenariusza, co pozwala na bieżąco dostosowywać wypowiedź do odbiorców. Dzięki temu też wypowiedź brzmi bardziej naturalnie i autentycznie, na co zwraca uwagę Helena Seńków — ceniona specjalistka ds. marketingu.
Aleksandra Zawodnik — specjalistka w dziedzinie ekonomii zdrowia i farmakoekonomiki — podkreśla także, że umiejętność improwizacji przydaje się nie tylko przy okazji wystąpień publicznych, ale także w codziennej pracy w zespole. Jest ona bowiem świadomym działaniem opartym na zaufaniu i wolnym od utartych schematów.
Jak mówić bez przygotowania? 7 technik
Już wiesz, co to improwizacja i dlaczego jest ważna, teraz przyszła pora byś poznał techniki, które pozwolą Ci mówić bez przygotowania.
Technika 1: PREP
Metoda PREP to jedna z najbardziej przydatnych technik. Pozwala ona uporządkować wywód, nadając wypowiedzi określoną strukturę. Jest to szczególnie ważne przy improwizacji, ponieważ pozwala ona uniknąć chaosu i licznych wyjść poza ramy tematu.
Co oznacza akronim PREP?
Akronim PREP pochodzi od angielskich słów:
- point — oznacza tezę lub argument, który będziesz udowadniać,
- reason — to rozwinięcie myśli głównej,
- example — czyli przykład, który obrazuje przyjęte stanowisko,
- point — tym razem oznacza konkluzję lub podsumowanie.
Wypowiedź ułożona według tego schematu jest logiczna, uporządkowana i przekonująca.
Technika 2: problem – rozwiązanie – korzyść
To kolejna technika, która sprzyja przejrzystości struktury. Przydatna, szczególnie jeśli chcemy, by impro miało charakter perswazyjny.
Polega ona na wyszczególnieniu konkretnego problemu, wskazaniu rozwiązania i wyszczególnieniu korzyści, które z niego płyną.
Z pomocą tej techniki można zbudować wypowiedź w następujący sposób:
“Czujesz się niepewnie w sytuacjach zawodowych? Chciałbyś nauczyć się lepiej zaprezentować siebie i swoje kompetencje? Rozważ wzięcie udziału w jednym ze szkoleń Krajowego Centrum Edukacyjnego. Dzięki temu m.in. nauczysz się sprawdzonych technik kreowania własnego wizerunku zarówno offline, jak i online, wzmocnisz pewność siebie, dowiesz się jak odczytywać mowę ciała oraz nauczysz się panować nad stresem w każdej sytuacji.”
Technika 3: metoda 3 punktów
To jedna z najbardziej intuicyjnych i uniwersalnych metod. Chodzi w niej o zbudowanie impro wokół 3 kluczowych elementów. Elementy te mogą się zmieniać. Ważne, by były one najważniejsze dla danego tematu.
Mogą to być 3:
- argumenty,
- przykłady,
- kroki,
- obserwacje,
- rekomendacje.
Dzięki temu możesz zarysować mocny szkielet wypowiedzi, co uchroni Cię przed chaosem, da poczucie kontroli i ułatwi odbiór.
Jeśli wydaje Ci się, że 3 punkty to za mało, weź pod uwagę, że mamy ograniczone możliwości poznawcze. Nawet z najlepszego wystąpienia nie będziemy w stanie wynieść zbyt dużo, jeśli będzie ono przeładowane treścią.
Technika 4: storytelling
Dobrze opowiedziana historia może zostać z człowiekiem na całe jego życie. Dlatego wplecenie w impro elementów storytellingu jest niezwykle cenne.
Dzięki temu łatwiej jest:
- przyciągnąć uwagę odbiorcy,
- budować emocje,
- nadać strukturę wypowiedzi,
- dodać autentyczności.
Pamiętaj, że storytelling wcale nie polega na wymyślaniu niestworzonych historii. Raczej chodzi o zobrazowanie jakiegoś zjawiska, w tym celu możesz wykorzystać, np. własne doświadczenie. Może to, co spotkało Ciebie, Twojego klienta lub znajomych będzie inspirujące również dla innych?
Technika 5: technika mostów
Czy miałeś kiedyś wrażenie, że wykładowca, nauczyciel czy też prelegent skacze między tematami bez jakiegokolwiek ładu? Niestety, takie chaotyczne przemieszczanie się między punktami wypowiedzi i utrata kontroli nad wystąpieniem są częste w przypadku improwizacji. Aby tego uniknąć, możesz zastosować technikę mostów. Polega ona na tworzeniu płynnych przejść między tematami.
Metaforycznym mostem może być nawet jedno zdanie, takie jak np.:
- “Zanim przejdę dalej, warto wspomnieć o….”,
- “Poruszając ten temat, nie można nie powiedzieć o….”,
- “To pytanie dotyka kilku istotnych kwestii związanych z….”.
Technika 6: parafraza i rozwinięcie
Czas, kiedy publiczność może zadawać pytania, dla wielu prowadzących jest bardzo stresujący. Trudno bowiem przewidzieć, jakie zapytanie może paść z ust odbiorców. Gdy wraz ze znajomymi z branży rozmawialiśmy o tym, jak radzić sobie z presją podczas tego momentu wystąpienia, mój kolega wyznał, że przy trudnych zapytaniach stosuje parafrazę — technikę aktywnego słuchania.
Czym jest parafraza?
Parafraza jest to środek stylistyczny polegający na ujęciu czyjejś wypowiedzi w innych słowach. W kontekście aktywnego słuchania chodzi m.in. o powtórzenie tego, co powiedział rozmówca, co pozwala uniknąć nieporozumień, buduje relacje z odbiorcą oraz pozwala zyskać czas na zastanowienie się.
Dlatego, kiedy usłyszysz pytanie, możesz je sparafrazować, zaczynając od słów “Jeśli dobrze rozumiem, chodzi Ci o….”, aby mieć nieco więcej czasu na poukładanie myśli w głowie.
Technika 7: pauza
Mimo że pauza kojarzy się często z brakiem kontroli, pustką w głowie, niezręcznością lub brakiem przygotowania, strategicznie użyta może być niezwykle cennym narzędziem wspierającym dobrą improwizację.
Kilka sekund milczenia podczas wystąpienia pomaga:
- zebrać myśli,
- podkreślić fragment wypowiedzi,
- zbudować ciekawość,
- spowolnić tempo,
- odzyskać kontrolę,
- zwiększyć wiarygodność.
Jak improwizować w praktyce? FAQ
Brak przygotowania do wypowiedzi u większości ludzi budzi dyskomfort. Mimo to wiele sytuacji zawodowych wymusza na nas zdobycie umiejętności improwizowania — szczególnie gdy praca wymaga występowania publicznie.
Dlatego też odpowiem na 4 najczęściej zadawane pytania, które pozwolą Ci oswoić się ze sztuką mówienia bez przygotowania.
1. Jak ćwiczyć improwizację w domu?
Niemal wszystkie przytoczone przeze mnie metody możesz ćwiczyć w codziennych konwersacjach i nie tylko. Na przykład możesz uczyć się strategicznie używać parafrazy oraz pauzy podczas rozmów z innymi. Z kolei metodę 3 punktów, PREP czy też storytelling możesz rozpisywać sobie na kartce, by wyrobić sobie logikę i lekkość wypowiedzi.
2. Czym się różni improwizacja teatralna od improwizacji w komunikacji?
Improwizacja teatralna najczęściej skupia się na tworzeniu historii i konkretnych scen, a jej celem jest zapewnienie ludziom rozrywki. Natomiast impro w komunikacji ma służyć wybrnięciu z trudnej sytuacji bez gotowego scenariusza. Dlatego tu od kreatywności ważniejsze będzie utrzymanie spójności wypowiedzi, reagowanie na bieżąco oraz wysoki poziom umiejętności interpersonalnych.
Skłaniam się także ku określeniu Agaty Szabłowskiej, która pracuje na stanowisku Workplace Wellbeing Coordinator, że improwizacja w miejscu pracy to “komunikacja 2.0”, bo opiera się na takim sposobie pracy, w którym ludzie zaczynają siebie naprawdę słyszeć. Takie zespoły nastawione są na tworzenie innowacyjnych rozwiązań i budowanie relacji.
3. Co zrobić, jeśli ucieknie mi wątek podczas improwizacji?
W takiej sytuacji możesz:
- zrobić krótką pauzę,
- wrócić do wątku głównego (np. używając techniki mostów),
- zadać jakieś pytanie odbiorcom.
Ważne jest jednak, byś nie panikował i nie przepraszał za zgubiony wątek. Pamiętaj, że każdemu mówcy zdarza się rozkojarzyć, z doświadczenia jednak wiem także, że publiczność często tego nie zauważa.
4. Ile czasu zajmuje nauczenie się technik improwizacji?
To sprawa indywidualna. Jednym zajmie to kilka tygodni, innym kilka miesięcy — wszystko zależy od predyspozycji. Pamiętaj, że improwizacja to umiejętność, tak jak np. pływanie czy gra na instrumencie, a to oznacza, że im więcej ćwiczysz, tym lepiej Ci to wychodzi.
Podsumowując, co to jest improwizacja i jak się jej nauczyć?
Improwizacja to umiejętność mówienia bez uprzedniego przygotowania się. Nie chodzi tu o to, by całkowicie zaniedbać tę część wystąpienia, ale by umieć zareagować, gdy nie wszystko idzie zgodnie z planem.
Umiejętność improwizacji:
- redukuje stres związany z wystąpieniem publicznym,
- wzmacnia pewność siebie,
- wspiera autentyczność przekazu,
- pozwala budować relacje z odbiorcą,
- jest kluczowa nie tylko przy prezentacjach, ale też w codziennej pracy z zespołem.
Mówienie bez przygotowania dla większości osób jest trudne.
Jednak można się tego nauczyć, korzystając z technik:
- pozwalających budować jasny przekaz (PREP, Problem – Rozwiązanie – Korzyść, metoda 3 punktów)
- wspierających spójność wypowiedzi (metoda mostów),
- dających czas na poukładanie myśli (pauza, parafraza i rozwinięcie).
Pamiętaj też, że świetnym sposobem na to, który pozwoli Ci zdobyć umiejętność improwizowania, oswoić wystąpienia publiczne oraz podnieść ich jakość jest wzięcie udziału w holistycznym szkoleniu z wystąpień publicznych.
Jeśli masz jeszcze trochę czasu, zachęcam Cię do przeczytania innego artykułu z tego cyklu pt. “Wewnętrzny krytyk: 6 sposobów jak go pokonać”.
